Ursell Arends (RAIZ): Pa un Aruba dushi pa Biba ta rekeri pa “gara e toro na su cacho”

Esaki ta nifica atende cu aspectonan cu ta cabando cu e One Happy Island pa nos naturalesa, nos hendenan y e sector di turismo

Durante e ultimo decadas hopi rapport a wordo traha cu ta indica cu Aruba a surpasa su capacidad di carga. Pa complementa e rapportnan aki, manehonan a wordo crea prometiendo nos cambionan necesario pa nos logra un turismo sostenibel y alabes un maneho yama ‘high value – low impact’. Ta parse cu tur esakinan a keda solamente riba papel paso te cu awe, nos no a mira e cambionan cu e documentonan aki a propone.

E situacion cu nos pais ta enfrenta no ta “overtourism” pero mas bien “unbalanced tourism” Un di e problemanan real cu nos beachnan ta ‘overcrowded’ tin di haber cu e crecemento desabalansa di turismo crucero y vacation rentals. E articulo aki ta dedica pa elabora riba e cresemento descabeya di turismo crucero y su impacto riba nos bida diario.

Como pais si di berdad cu nos kier trece nos turismo den balansa y logra crea e bida digno y harmonioso pa nos comunidad y nos naturalesa, e ta rekeri pasonan concreto. Si nos cuminsa na atende cu e turismo crucero, nos lo dal e prome paso pa logra esaki.

Cruise Guest Arrivals:
Segun e cifras di tanto Aruba Ports Authority (APA) y Aruba Tourism Authority (ATA) nos turismo crucero a crese exponencialmente. E siguiente grafico ta ilustra cu nos a bay di ricibi un total di 293,956 turista crucero na 1995 pa 970,803 den 2025.

Pa 2005 nos a ricibi 552,819 turista crucero y esaki ta un total di 258,863 (88%) turista crucero mas cu nos pais a ricibi na 1995. Na 2015 nos a ricibi un total di 607,019 turista crucero y esaki ta refleha un cresemento di 54,200 (9.8%) turista crucero compara cu 2005. Pa 2024 nos pais a ricibi un total di 897,274 turista crucero cual ta representa un cresemento di 290,255 (48%) turista crucero mas cu 2015. Durante 2025 nos pais a ricibi un total di 970,803 turista crucero y esaki ta representa un cresemento di 73,529 (8%) compara cu 2024.

Durante e ultimo tres decadanan nos pais a experencia un cresemento di turismo crucero di 230.26% cual ta representa un total di 676,847 turista crucero mas cu nos a ricibi na 1995.

Pa 2026 ta projecta un cresemento di minimo 1% bishitante crucero cu ta bay pone cu Aruba lo surpasa 1 miyon bishitante crucero pa prome biaha den nos historia.

E cantidad di turista crucero halto aki ta locual ta pone presion riba nos infrastrucura diario cu Oranjestad su careteranan ta congestiona y awor hasta Watty Vos Boulevard ta sinti efecto di esaki ora nos tin 2 of tres barco den waf cu awendia ta algo comun ora mira e cruise schedule publica te cu juni 2026. Halando e problema di Oranjestad pa otro parti di Aruba, no ta un solucion aceptabel ni duradero.

Cruise Calls:
Pa locual ta ‘cruise calls’ of ‘port calls’, esaki ta representa e cantidad di barco crucero cu ta bishita nos pais tur aña. E cresemento durante e ultimo tres decadas no ta mucho significante.

Na 1995 nos pais tabata ricibi un total di 311 barco crucero y na 2005 nos pais ainda tabata ricibi e mesun cantidad di barco crucero. Na 2015 e cantidad di barco crucero cu a bishita nos isla a baha na 296 cual ta representa un caida di 15 ‘cruise call’. Si nos compara e cantidad di ‘cruise calls’ cu nos pais a ricibi na 2025, esaki ta representa un cresemento di 59 ‘cruise calls’ addicional cu ta un cresemento di 20% compara cu 2015.

Average Passengers per Ship:
Mayoria barco crucero ta carga aproximadamente un maximo di 3,000 turista crucero. Ultimo modelonan di barco crucero referi como ‘mega ships’ tin e capacidad pa carga te cu un maximo di 7,600 turista crucero. Na 1995 e total di 311 barco crucero cu a bishita nos isla a trese cu nan un average di 945 turista crucero pa cada barco.

Na 2005 nos a ricibi un total di 311 barco crucero cu a trese un averahe di 1778 turista crucero pa cada barco cu ta representa un cresemento di 833 (88%) turista crucero pa cada barco.

Durante 2025 pa cada barco crucero cu a bishita nos isla, un averahe di 2,735 turista crucero a wordo yama bon bini. Esaki ta representa un cresemento di 684 (33%) turista crucero mas pa cada barco. For di 1995 pa 2025 e cantidad di turista crucero pa cada barco a crese cu un total 1790 (189%) turista crucero pa cada barco.

BREA Report:
Segun e rapport di Business Research & Economic Advisors (BREA) titula Economic Contribution of Cruise Tourism To The Destination Economies – 2024 Aruba Destination Report ta indica cu un turista crucero ta gasta un averahe di US$ 279.03 ora di bishita nos isla for di cual mas di 60% di nan gasto US$129.20 ta bay na shore excursions cual ta primordialmente un tour di UTV / ATV.

E informacion aki ta crucial pa yuda nos coregi un di e disgustonan mas grandi cu ta biba den nos comunidad esaki ta e daño cu UTV / ATV ta causa na nos naturalesa. Como pais si nos reduci e cantidad di turismo crucero, nos ta reduci e demanda y uso di UTV/ ATV riba nos carteranan y den nos naturalesa.

Local Sentiment Research Highlights:
Segun e field research conduci dor di Aruba Tourism Authority (ATA) durante Maart y Arpil 2024, nos hendenan local a expresa precupacion riba diferente area. E precupacionan aki ta encera

  • costo di bida halto
  • vivienda impacable pa localnan
  • peso riba nos infrastrucura
  • daño na medio ambiente y naturalesa
  • falta di beneficionan cu local ta haña for di entrada genera door di turismo

Nos pueblo a papia cla y raspa y ta expect nos lidernan y gobernante tuma pasonan pa atende cu nan precupacionan. E pregunta ta si nos ta tuma e medidanan (den tur sentido di palabra) necesario pa garantisa “un Aruba Dushi pa Biba cu ta un Aruba Dushi pa bishita” of nos ta hinca cabes den tera y kere cu e resultado lo cambia si haci esaki. N’e momentonan aki mi no ta kere e ultimo aki ta possible.

Solucion proponi:

Salvaguardia locual nos grandinan a lucha pe “One Happy Island” nos mester asumi responsabilidad pa cu e futuro generacion.

  1. Priorisa turismo ‘stayover’ riba bishitantenan crucero

Cambia nos mercadeo drasticamente y e inversion den infrastructura pa ‘longer-stay travelers’ y asina atrae bishitantenan cu un poder di compra mas halto. Esaki lo duna bek na nos economia ora di kita e bishitantenan crucero cu tin un poder di compra hopi abou. Na su turno, bishitantenan crucero cu un poder di compra hopi halto lo por regresa nos isla pa un periodo mas largo y gasta mas placa pa dia como un bishitante ‘stayover’.

2. Limita e cantidad di barco crucero pa dia

Pone un limite fiho diario riba barconan cu ta mara na Aruba. Un plafond estricto. Menos barco ta significa menos bishitante riba e mesun dia y menos congestion na luganan tur rond di nos isla, incluyendo nos beachnan. Esaki ta e palanca mas liher pa hala.

3. Impone un impuesto ambiental halto pa cada bishitante crucero

Pasaheronan crucero na e momentonan akinan no ta paga ningun levy/tax ora di drenta Aruba, pero ta esunan cu ta causando e congestion y impacto mas grandi. Hisa e tarfinan di waf significantemente y agrega un impuesto riba sostenibilidad pa cada pasahero crucero. Alabes ‘earmark’ e fondonan aki pa Aruba Conservation Foundation (ACF) kende ta apunta legalmente pa maneho di areanan protegi na Aruba pa asina e suma wordo usa pa conservacion y regeneracion di nos naturalesa.

4. Restringi aceso di pasaherenan crucero na areanan sensitivo

Designa zonanan di proteccion ecologico y cultural cu excursionnan crucero no por drenta. Proteha rifnan, mangelnan y barionan local for di rutanan di tour masal

5. Plan di ‘phase-down’ a largo plaso

Anuncia un strategia di reduccion gradual pa aña 2028. Duna negoshinan tempo pa adapta mientras ta señala claramente cu Aruba ta tumando un paso drastico den direccion di un modelo di turismo di volumen mas abou (lower volume) y balor halto (high value).

Pero, e compromiso mester ta real. Turismo Crucero ta sostene trabounan den benta, taxi, servicionan di TO y excursionnan cu UTV/ATV. Pero si meta di Aruba a largo plaso ta sostenibilidad y mas ainda turismo regenerativo, proteccion di ecosistema y preservacion di calidad di bida, baha volume y aumenta balor pa bishitante, ta e strategia clasico pa nos crea “Un Aruba Dushi pa Biba ta un Aruba Dushi pa Bishita”

Mi ta kere cu e realidad aki ta pone cu na Aruba nos tin cu haci un refleccion profundo y nacional riba consecuencianan, posibilidad di diferente scenario y con ta prepara of evita cada un di nan.

E señalnan cu Gabinete AVP – Futuro ta manda awor no ta consistente cu e liña di pensamento aki. Es mas, ta parce hasta di no tin e compromiso suficiente pa ehecuta locual ya a wordo discuti. Ta parce cu kier purba di gana tempo of sconde pa tuma e decisionnan pa frena e cresemento descabeya di turismo; manera anuncio di minister di turismo pa cera tur beach 1 dia pa luna na 2028, esaki den mi opinion ta un ‘losing proposition’ si enberdad e obhetivo ta regeneracion di naturalesa. Por mira ehempelnan concreto di paisnan manera Tailandia (Maya Bay), Philipina (Boracay Island) cu a cera pa un periodo largo pa duna naturalesa su espacio pa regenera debi na impacto di turismo cu a destrui naturalesa. A habri bek, pero cu maneho concreto.

Esaki ta locual cu ta yama “bold decisions”.

For di ultimo declaracion di varios lidernan den nos comunidad mi a tuma nota cu riba papel en todo caso a dicidi caba di atende cu turismo di massa. Locual falta awo, ta e decisionan concreto y ehecuta na tempo pa realisa esaki. Mi no ta kere nos tin luho di tempo pa warda e momento ideal pa tuma y implementa e decisionnan importante aki. Mester gara e toro na cu cacho awo; dicidi y ehecuta.

For di mi punto di bista, e maneho di turismo mester ta husto, no solamente pa e generacion actual pero tambe pa futuro generacionnan, locual ta rekeri decisionan firme cu esaki den bista. Decisionan cu podise ta haci dolor y cu kizas ta crea malcontento den comunidad, kisas asta perdida di voto, pero cu ta mihor pa nos pais riba largo plazo. Decisionan duradero y husto entre generacionnan, y mas cu tur cos…decisionan cu ta gara e toro na su cacho!